Uzmanlara göre iki tür intihar davranışı vardır. Birincisi, gösterişli dikkat çekerek yardım arama amacıyla işlenen intihar ve ikincisi gerçek bir ölme arzusuyla yapılan intihardır.
Gösterişli İntihar Davranışında, bireyin hedefi korkutmak, dikkat ve yardım almak, sevgi kazanmak ve bir mesaj vermektir. İntiharla ilgili yapılan herhangi bir konuşma, espri, dil sürçmeleri ciddiye alınmalıdır. Bireyin ölme niyeti olmasa bile, intihar davranışı bireyin istemsizce ölümüne neden olabilir. Bu nedenle dikkate alınması gereken çok önemli bir davranıştır.
İntihar eğilimi olan bireyler derinlemesine araştırılmalıdır çünkü eylemde bulunuyor olsalar bile, bu girişimleri aslında yardım aradıklarını gösterebilir.
İntihar düşünceleri olan bireyler; önemli psikiyatrik bozukluklar, hayatlarında büyük bir felaket, önemli maddi ve manevi kayıp, okulda veya işte başarısızlıklar, ciddi ekonomik çöküşler, aşk intiharları ve utanç verici intiharlar gibi nedenlerle gerçek bir ölüm arzusuyla intihar edebilirler.
Emile Durkheim intiharın üç türü olduğunu belirtmektedir:
1. Egoist (bencil) intihar: Bireyin toplumla bütünleşememesi nedeniyle gerçekleştirdiği intihar.
2. Altruist intiharda, birey toplumla aşırı bütünleştiğinde, kendisine çok fazla sorumluluk yüklendiğinde ve bunlardan kaçınamadığında intihara başvurur.
3. Anomik intihar, bireyin ahlaki istikrarsızlığı ve toplumsal değişimler nedeniyle kalıplaşmış normların kaybı nedeniyle ortaya çıkar.
Durkheim, intiharın anlamının toplumdan topluma değiştiğini ve bu davranışın bazı toplumlarda kabul görürken bazılarında kınandığını belirtmektedir. Örneğin; Katoliklik ve İslam gibi dinler intiharı şiddetle kınamaktadır.
Buna karşın Japonya’da intihar normal bir durum olarak kabul edilmekte, bazen törenlerle gerçekleştirilmekte ve bu nedenle Japonya’da intihar oranları yüksektir.
Durkheim din ile intihar arasında güçlü bir ilişki olduğunu vurgulamıştır (Özsoy ve Esel, 2003). İntihar davranışını gösteren bireylerin aslında ciddi bir yardım arayışında olduğu, kendilerinde bir şeylerin ters gittiğini anladıkları ancak bunu ifade etmenin yolunu bulamadıklarında bu davranışı geliştirdikleri düşünülmektedir.
Psikanalitik Yaklaşıma Göre İntihar:
Psikanalitik teoriye göre, insanlar bir ilişki ağı içinde doğarlar ve bu ilişkiler aracılığıyla kimliklerini oluştururlar. Kurduğumuz bu ilişkiler ruh sağlığımız için büyük önem taşır (McWilliams, 2011). Özellikle bebeklikten itibaren annemiz, babamız ve yakın ailemizle bir ilişki ağı geliştiririz. Bu ilişkiler sayesinde sevgi, güven veya güvensizlik hakkında bilgi ediniriz. Gençken öğrendiğimiz bu inançlar, algılar ve duygular, hayatımızın ilerleyen dönemlerinde ilişkilerimizi etkiler.
Psikanalize göre, bu ilişkilerde intiharın kökenini araştırmak önemlidir. Psikanalize göre, intihar depresyonla ilişkilidir ve depresyonun sonunda ortaya çıkan en ciddi durumdur. Depresyonda birey hayalinde veya gerçekte bir sevgi nesnesini kaybetmiştir ve bu nedenle kendi içinde yoksullaşma, boşluk ve terk edilmişlik hisseder. Ancak bireyin öz saygısında önemli bir azalma veya kaybolma vardır. Psikanalize göre intiharda birey, içindeki saldırgan içgüdülerin etkisiyle ölümü arar.
Freud İntihar Eğilimini Nasıl Açıklar?
Freud 1917 tarihli çalışmasında intiharı ele almıştır. Depresyonlu hastalar genellikle erken bir kayıp yaşamıştır, yani kişi sevgi nesnesini kaybetmiştir. Depresyondaki kişi kendini kaybedilen nesneyle özdeşleştirir. Ayrıca bu nesneye karşı özlem ve öfke gibi çelişkili duygulara sahiptir. Bireyin içinde bu nesneye karşı yoğunlaşan öfke ve kendini değersizleştirme depresyona yol açar. İntihar veya intihar arzusuna dönüşen bu durumun nedeni, bireyin nesneye karşı duyduğu öfke ve saldırganlığı kendine yöneltmesidir.
DİĞER TEORİLER NE DİYOR?
Varoluşçu Yaklaşıma Göre İntihar:
Yalom’a göre intiharın nedeni, bireyin hayatında anlam bulamaması, hayatta bir amacının olmaması, birey olmayı başaramaması, hayatının sorumluluğunu alamaması ve eyleme geçmekte ciddi zorluk çekmesidir (Durkheim, 1992).
Öğrenme Kuramı (Davranışsal Kuram):
Bu kuram, intihar davranışının öğrenilebileceğini belirtir. İntihar eden ve sorunlarını çözemeyen ebeveynler tarafından yetiştirilen çocuklar, intihar davranış kalıplarını ebeveynlerinden öğrenirler. Çocuk, karşılaştığı herhangi bir soruna çözüm olarak bu davranışa başvurur (Kıvrıkoğlu vd., 2020).
İntihar Müdahale Yöntemleri:
İntihar girişimiyle karşı karşıya kalındığında yapılacak ilk şey tıbbi yardım almaktır.
Tıbbi müdahaleden hemen sonra hastayı bu koşullar altında görmek son derece faydalıdır. Çünkü bu dönem genellikle kişinin her zamankinden daha fazla yardıma açık olduğu bir zamandır. En savunmasız olduğu anda bu durum değerlendirilmelidir.
İlk görüşmeden sonra hasta için en uygun psikiyatrik yaklaşımın mümkün olan en kısa sürede belirlenmesi önemlidir. Umutsuzluk ve çaresizlik duygularını azaltarak, problem çözme yaklaşımları bireyin öz kontrol duygusunu yeniden kazanmasına yardımcı olur ve intihar eğilimlerini azaltmaya yardımcı olur.
Risk altındaki bireylerde intihar riskini azaltmak için psikodinamik ve bilişsel davranışçı psikoterapötik yöntemler de kullanılabilir.
Bunların amacı ölüm düşüncesi, depresyon ve artan kaygı ile başa çıkma becerilerini artırmak, ölüm düşüncesine karşı savunma mekanizmalarını harekete geçirmek, sorunları çözmek ve bunlarla başa çıkma yeteneğini geliştirmektir.
Bilişsel davranışçı yöntemlerle tedavi edilen hastalarda kendine zarar verme davranışları önemli ölçüde azalır. Ancak tedavi sürecinde, hastanın izolasyonu önlenmeli, günlük aktiviteler artırılmalı ve intihar düşüncesinin temelinde depresyon varsa tedavisinin mümkün olduğu kendisine sürekli hatırlatılmalıdır. Hastaya psikofarmakolojik tedavi ve psikoterapötik destek sağlanması intiharın tekrarını azaltır ve hastaya önemli faydalar sağlar.
KAYNAKÇA:
- Durkheim, E. (1992). İntihar (Çev., Prof. Özer Ozankaya). Ankara: İmge Kitabevi.
- Kıvrıkoğlu, F., Güllü, D., & Kulkara, N. S. (2020). Bir adli tıp olgusu olarak intiharın psikanalitik bakış açısı ile incelenmesi. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 3(6), 45-50.
- McWilliams, N. (2011). Psychoanalytic diagnosis: Understanding personality structure in the clinical process. Guilford Press.
- Özsoy, S. D., & Esel, E. (2003). Intihar (Özkiyim)/Suicide. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 4(3), 175.
